Tips voor ontwerpgericht onderzoek naar innovatie

Wat is ontwerpgericht onderzoek?

Ontwerpgericht onderzoek is een onderzoeksmethode waarbij het ontwerpen van een oplossing centraal staat. In plaats van alleen een probleem te analyseren, ontwikkel je ook een concreet ontwerp: een product, dienst, proces of methode die een probleem in de praktijk aanpakt.

Waar traditioneel onderzoek vraagt “waarom gebeurt dit?”, vraagt ontwerpgericht onderzoek “hoe kunnen we dit verbeteren?” Het is minder lineair, meer iteratief en sterk praktijkgericht.

Bij ontwerpgericht onderzoek besteed je ongeveer 50% van je tijd aan probleemonderzoek en 50% aan het ontwerpproces zelf. Dat is anders dan bij traditioneel empirisch onderzoek, waar het zwaartepunt veel meer op de probleemanalyse ligt.

Ontwerpgericht onderzoek vs. ontwerponderzoek

Ik zie dat deze termen vaak door elkaar worden gehaald. Ontwerponderzoek richt zich op design als vakgebied en onderzoeksmethoden daarbinnen. Ontwerpgericht onderzoek is breder: je werkt vanuit het perspectief van een ontwerper om een concreet probleem op te lossen. Voor de meeste scripties is ontwerpgericht onderzoek de juiste term!

Wanneer gebruik je ontwerpgericht onderzoek?

Ontwerpgericht onderzoek is bij uitstek geschikt als:

Je opleiding vraagt om een innovatief product, dienst of advies als eindresultaat. Je werkt aan een opdracht waarbij je een concreet probleem voor een organisatie of doelgroep moet oplossen. Je onderzoek praktijkgericht is en je resultaten direct toepasbaar moeten zijn. 

Typische opleidingen en contexten die dit veel gebruiken: Industrial Design, Technische Bedrijfskunde, Social Innovation, Creative Business, Commerciële Economie, Communicatie, Gezondheidszorg, ICT en veel HBO-afstudeertrajecten met een opdrachtgever.

De drie meest voorkomende vormen

1. Van wetenschappelijke ontdekking naar toepassing

Een wetenschapper heeft in zijn vakgebied een ontdekking gedaan, maar de toepassing ervan in de wereld moet nog worden gevonden. Met ontwerpgericht onderzoek onderzoek je de context en hoe de ontdekking vorm moet krijgen om daarin te passen. Je analyseert in welke markten de ontdekking voor positieve verandering kan zorgen.

Doel: een toepassing vinden voor een innovatief idee dat voortkomt uit wetenschappelijk onderzoek. Methodes: Lean Start-up of Design Thinking, afhankelijk van of de markt al bekend is.

2. Oplossen van een maatschappelijk of organisatorisch probleem

Dit is de meest voorkomende vorm. Je begint met het vaststellen van het probleem, de betrokken mensen en de context. Zodra je alles goed hebt gedefinieerd, ga je stapsgewijs verder naar ontwerpen en testen. Hierdoor leer je steeds nieuwe aspecten over je probleemstelling en doelgroep.

Doel: het oplossen van een concreet probleem voor een organisatie of maatschappij. Methodes: Design Thinking en Iteratief Design Proces (zie hieronder).

3. Start-up en ondernemerschap

Bij het ontwerpen van een innovatie in een start-up context speelt het begrijpen van business-aspecten een grotere rol. Een start-up wil levensvatbaar worden met haar visie en innovatie. Wat is je missie? Wat wil je veranderen of toevoegen?

Doel: een startersmarkt of eerste klant vinden voor een innovatief idee via een start-up. Methodes: Customer Development Model en Lean Start-up Approach.

De stappen van ontwerpgericht onderzoek: het Double Diamond model

De meest gebruikte structuur voor ontwerpgericht onderzoek is het Double Diamond model. Dit model verdeelt het proces in twee fasen, elk met een divergerende en een convergerende stap.

Fase 1: Probleemfase

Discover (divergeren): breed onderzoek doen naar het probleem. Wat speelt er bij de organisatie, bij de klant, in de branche? Je verzamelt verschillende perspectieven: financieel, demografisch, persoonlijk, emotioneel, maatschappelijk en technologisch. Je zet een plan op via literatuuronderzoek, observaties en interviews.

In ontwerpgericht onderzoek wordt vaak één hoofdprobleemstelling gedefinieerd die wordt meegenomen naar de volgende fase. Vergeet de overige problemen niet: die beïnvloeden het hoofdprobleem vaak ook.

Define (convergeren): de verzamelde informatie analyseren en samenvatten tot een heldere, afgebakende probleemdefinitie. Welke perspectieven zijn het belangrijkst? Wie zijn de stakeholders? Wat is de kern van het probleem?

Fase 2: Oplossingsfase

Develop (divergeren): zoveel mogelijk oplossingen bedenken voor de gedefinieerde probleemstelling. De bekendste methode is een brainstorm. Vraag jezelf bijvoorbeeld: hoe zou [personage, superheld, beroemdheid] dit probleem oplossen? In socialere contexten werkt co-creatie goed: samen met stakeholders nadenken over oplossingen. Kies daarna de ideeën met de meeste potentie en haalbaarheid uit.

Deliver (convergeren): de gekozen oplossing verfijnen, uitwerken als prototype en testen in de praktijk. Op basis van feedback verbeter je het ontwerp stap voor stap, totdat het klaar is voor implementatie.

Hoe verwerk je dit in je scriptie?

De structuur van je scriptie volgt de stappen van het ontwerpproces. Een veelgemaakte fout is dat studenten de structuur van een traditionele scriptie aanhouden, terwijl een ontwerpgerichte scriptie een andere opbouw vraagt.

Een typische opbouw ziet er als volgt uit:

1. Inleiding met aanleiding, probleemstelling, doelstelling en centrale onderzoeksvraag.

2. Theoretisch kader met relevante modellen en theorieën die je ontwerpproces onderbouwen, zoals Design Thinking, het Business Model Canvas of relevante sector-specifieke kaders.

3. Discover en Define: resultaten van je probleemonderzoek, literatuur, interviews en observaties, gevolgd door je definitieve probleemstelling.

4. Develop: je ideegeneratie, selectiemethode en de uitwerking van de meest kansrijke oplossing(en).

5. Deliver: beschrijving van je prototype of ontwerp, testresultaten, iteraties en de uiteindelijke oplossing.

6. Conclusie en aanbevelingen: antwoord op je onderzoeksvraag, reflectie op het proces en concrete aanbevelingen voor de opdrachtgever.

Tip: Zorg dat je bij elke stap methodologische keuzes verantwoordt. Waarom koos je voor interviews en niet voor een enquête? Waarom gebruik je Design Thinking en niet het Lean Start-up model? Beoordelaars letten hier sterk op is mijn ervaring!

Hoe bepaal je het doel van jouw onderzoek?

Voordat je begint, moet je helder hebben wat voor opdracht je hebt. Kijk naar het volgende:

Wat legt je begeleider jou voor? Heb je al een probleemstelling gekregen, of is die nog open? Vind jij het onderwerp interessant? Wat zou jij zelf willen doen met dit onderwerp? Waar zie jij de toepassing? Analyseer ook je eigen skills. Heb je een passie voor ondernemerschap? Heb je werkervaring in een bepaald vakgebied? Door dit concreet uit te schrijven, herken je jezelf beter en zie je waar jouw kracht ligt.

Schrijf je antwoorden op deze vragen uit. Je hebt dan direct een eerste aanzet voor je aanleiding en probleemstelling.

Nieuwe ontwikkeling: AI in ontwerpgericht onderzoek (2026)

AI-tools zoals ChatGPT, Claude en Midjourney worden steeds vaker ingezet bij ontwerpgericht onderzoek, bijvoorbeeld voor het genereren van ideeën in de Develop-fase of het visualiseren van prototypes. Dat mag in veel gevallen, maar er zijn voorwaarden. Controleer altijd het AI-beleid van jouw instelling. Verantwoord in je methode welke tools je hebt gebruikt en hoe, en lever nooit AI-gegenereerde tekst of ontwerpen in als eigen werk zonder dit te vermelden.

Veelgestelde vragen over ontwerpgericht onderzoek

• Wat is het verschil tussen Design Thinking en ontwerpgericht onderzoek?

Design Thinking is een mindset en methode, populair in de designwereld en het bedrijfsleven. Ontwerpgericht onderzoek is een academisch gefundeerde aanpak die je in een scriptie kunt toepassen. Ze overlappen sterk, maar ontwerpgericht onderzoek vereist een wetenschappelijke onderbouwing en verantwoording die bij Design Thinking niet altijd nodig is.

• Welke methodes gebruik ik bij ontwerpgericht onderzoek?

Veel gebruikte methodes zijn: Design Thinking, Iteratief Design Proces, Double Diamond model, Lean Start-up, Customer Development Model, co-creatie, prototyping en usability testing. Welke je kiest hangt af van je doel en context.

• Hoe schrijf ik de methode bij ontwerpgericht onderzoek?

Beschrijf welke stappen je hebt doorlopen, welke methodes je per stap hebt gebruikt en waarom. Verantwoord je keuzes op basis van literatuur. Beschrijf ook hoe je betrouwbaarheid en validiteit hebt geborgd.

• Kan ik ontwerpgericht onderzoek combineren met kwalitatief of kwantitatief onderzoek?

Ja, dat is zelfs gebruikelijk. In de Discover-fase doe je vaak kwalitatief onderzoek (interviews, observaties). In de Deliver-fase kun je kwantitatieve methodes gebruiken om je ontwerp te testen, zoals een enquête of usability-meting.

• Wat als ik vastloop bij mijn ontwerpproces?

Dat is normaal. Ontwerpgericht onderzoek is iteratief: vastlopen hoort erbij en is een signaal dat je moet terugkeren naar een eerdere fase. Een begeleider met ervaring in jouw vakgebied kan je helpen om snel weer op koers te komen.

Wil je hulp bij jouw ontwerpgericht onderzoek?

Ontwerpgericht onderzoek is een complexe methode die vakkennis vereist. Onze begeleiders hebben ervaring met uiteenlopende ontwerpdisciplines, van Industrial Design tot Social Innovation en ICT. Ze schrijven nooit voor je, maar helpen je de juiste methodologische keuzes te maken en je scriptie sterk en overtuigend te maken.

Topscriptie begeleidt al meer dan 6.000 studenten en heeft een gemiddelde beoordeling van 4,8/5 op Google Reviews.