Waarom kan een scriptie met ADHD zo lastig zijn?

Bij veel vakken krijg je opdrachten, lessen en deadlines die het werk eigenlijk vanzelf een beetje verdelen. Tijdens het afstuderen valt een deel van die structuur weg. Dat is extra lastig wanneer je AD(H)D hebt, want je brein werkt net een beetje anders. Je moet zelf bedenken wat je vandaag doet, hoe lang je eraan werkt en wanneer je verdergaat. Dat vraagt om plannen, starten, je aandacht erbij houden en afronden.

Misschien herken je het wel: je zit achter je laptop, leest van alles terug en opent steeds nieuwe tabbladen, maar aan het einde van de middag staat er nauwelijks iets op papier. Dat betekent niet dat je niet slim genoeg bent of het niet snapt. Soms heb je gewoon meer structuur van buitenaf nodig.

Daarom richt ik me in mijn begeleiding ook veel op het proces. We maken het werk behapbaar (soms met bijna dagelijkse check-ins), zorgen voor veel structuur en spreken af wat de volgende stap is.

Hoe ziet die begeleiding eruit?

Een student die ik momenteel begeleid (ik noem hem hier Daan) heeft ADHD, is hoogbegaafd en heeft autisme. Hij vindt zijn onderwerp heel leuk, begrijpt het goed en kan er veel over vertellen. De vraag is bij Daan niet zozeer of hij de inhoud aankan, maar hoe hij zijn kennis omzet in werk dat ook echt afkomt. Waar begint hij vandaag mee? Wat moet echt gebeuren? En wanneer mag hij iets laten liggen/ afronden?

We hebben dagelijks een korte check-in waarin ik hem via Whatsapp bel (en 2x per maand hebben we een beeldbelafspraak via Teams). We bespreken wat er die dag moet gebeuren en ik help hem dat om te zetten in een concreet lijstje. Geen grote opdracht als “werk aan je scriptie”, maar duidelijke taken die je kunt afronden en afvinken. Ook bespreken we waar hij die dag op moet letten. Dat geeft houvast en maakt de start minder groot.

Voor Daan geeft die vaste structuur rust en een duidelijk ritme. Zijn ouders vinden het ook prettig om te zien dat er duidelijke afspraken zijn. De precieze aanpak die ik hanteer verschilt natuurlijk per student: wat voor de één werkt, hoeft voor de ander niet passend te zijn.

Wat als je veel meer doet dan de opdracht vraagt?

Ik merk dat Daan zijn werk graag heel goed wil doen. Daardoor duikt hij soms te diep (en te lang!) in een interessant (zij)onderwerp. Hij leert er misschien iets van, maar raakt ondertussen wel tijd en energie kwijt aan iets wat niet op de beoordelingscriteria staat.

Op zulke momenten pakken we de opdracht en de beoordelingscriteria er weer bij. Wat moet er echt in? Wat helpt om een goed resultaat te halen? En wat is interessant, maar niet noodzakelijk? Dat laatste zetten we op een zogenaamde parkeerlijst. Zo kan hij het idee op papier zetten (en is het uit zijn hoofd), maar hoeft hij er ook niet meteen actie op te ondernemen.

We kijken ook naar wat er achter het steeds verder uitwerken zit. Vaak speelt perfectionisme mee; soms is het lastig om te bepalen wanneer je genoeg informatie hebt. De begeleiding stem ik dus altijd af op wat de student nodig is (indien de student nog niet bij de scriptie is aanbeland, dan geef ik dus studiecoaching). 

Samen online werken: body doubling

Daan werkt ook in online sessies van drie kwartier samen met een andere student. Ze hoeven niet aan dezelfde opdracht te werken. Ze spreken aan het begin van de sessie af wat ze gaan doen en gaan vervolgens allebei aan de slag en weten dat er iemand aan de andere kant van het scherm zit. Dat maakt het makkelijker om te beginnen en bij de taak te blijven.

Deze manier van werken wordt vaak body doubling genoemd: je doet je werk terwijl iemand anders aanwezig is. Het is geen wondermiddel, maar ik merk dat het voor sommige studenten echt de drempel om te starten verlaagd. Steeds een blok van drie kwartier is ook overzichtelijk: je hoeft niet de hele middag productief te zijn, alleen dit werkmoment.

Maak je scriptie zichtbaar en behapbaar

Als alles alleen in je hoofd zit, kan een scriptie al snel voelen als één grote, onoverzichtelijke klus of berg. Zet daarom de belangrijkste onderdelen ergens neer waar je ze makkelijk kunt terugzien: in een mindmap, op een whiteboard of in een document. Noteer bijvoorbeeld je onderwerp, hoofdvraag, deelvragen, deadline en de eerstvolgende actie.

Besteed ook op tijd aandacht aan je onderzoeksvraag.  Bespreek je ideeën met je begeleider en maak je onderwerp samen zo concreet mogelijk.

Werk feedback vervolgens om naar kleine acties. “De vraag is te breed” is nog geen taak waar je direct mee aan de slag kunt. “Kies één doelgroep en één context” is dat wel. Ook als je een beroepsproduct of portfolio maakt, helpt het om ieder onderdeel op te delen in kleine taken met ieder een eigen deadline.

Zeven praktische tips bij studeren met ADHD

1. Maak de taak kleiner. Vervang “aan mijn scriptie werken” door bijvoorbeeld: “de eerste alinea van de inleiding schrijven”.
2. Werk met een afvinklijst. Zo zie je wat je al hebt gedaan en wat nog openstaat. Houd de lijst kort genoeg om er echt mee te werken.
3. Spreek een vast startmoment af. Een korte check-in met een begeleider of studiemaatje kan net dat zetje geven om te beginnen.
4. Werk in overzichtelijke blokken. Probeer bijvoorbeeld 25 minuten (de Pomodoro techniek!) of drie kwartier en neem daarna bewust pauze. Kijk wat voor jou prettig werkt.
5. Kies één focus per blok. Komen er tussendoor andere ideeën op? Schrijf ze op een apart briefje en ga terug naar je taak.
6. Beperk afleiding waar dat kan. Leg je telefoon buiten bereik (of zet apps op stil) en zoek een werkplek waar je niet voortdurend wordt onderbroken.
7. Schrijf eerst, verbeter later. Je hoeft niet meteen de perfecte alinea te schrijven. Een ruwe eerste versie geeft je iets om mee verder te werken.

Welke hulp kun je bij je opleiding vragen?

Je hoeft niet alles zelf op te lossen. Het is goed om met je studieadviseur of mentor/decaan af te spreken hoe zij jou kunnen helpen. De mogelijkheden en voorwaarden verschillen per onderwijsinstelling en opleiding, dus vraag wat in jouw situatie mogelijk is.

Sommige instellingen bieden bijvoorbeeld speciaal voor studenten met AD(H)D begeleiding bij studievaardigheden, hulp bij uitstelgedrag of voorzieningen bij tentamens. Vraag ook welke documentatie eventueel nodig is en waar je de actuele voorwaarden kunt vinden.

Wanneer kan extra begeleiding helpen?

Het kan prettig zijn om iemand mee te laten kijken als je bijvoorbeeld merkt dat je:

• niet weet wat een goede eerste stap is;
• steeds uitstelt, terwijl je wel graag verder wilt;
• verdwaalt in interessante zijonderwerpen;
• feedback lastig kunt omzetten in concrete acties;
• een planning maakt die in de praktijk niet haalbaar blijkt;
• naast ADHD bijvoorbeeld ook veel last hebt van faalangst of perfectionisme.

Bij Topscriptie werk je met een vaste begeleider die met je meekijkt naar het proces. Jij blijft zelf verantwoordelijk voor je werk; samen zorgen we voor meer overzicht, duidelijke afspraken en een haalbare volgende stap.