Topscriptie heeft al ruim 6.000 studenten geholpen
Laat ons je helpen bij je studie. Vraag direct gratis en vrijblijvend advies aan.
Reactie binnen 24 uur
WhatsApp een scriptiebegeleider
0614592593
Geschreven door: Mirjam de Winter
Laatst geüpdatet op: 12 januari 2026
Voordat je aan het onderzoek voor je scriptie (of afstudeeronderzoek) gaat beginnen, moet je eerst een duidelijke onderzoeksvraag (met deelvragen) hebben. Vervolgens moet je gaan nadenken over de methodologie van je onderzoek: op welke manier kun je jouw onderzoeksvragen nu het beste beantwoorden? Welke werkwijze helpt je verder bij het verkrijgen van een betrouwbaar resultaat?
Wat betreft methodologie hebben studenten binnen de geesteswetenschappen — geschiedenis, kunstgeschiedenis, literatuurwetenschappen, taal- en cultuurstudies — het minder makkelijk dan studenten binnen de sociale of natuurwetenschappen.
Voor onderzoeken binnen sociale wetenschappen bijvoorbeeld bestaan er namelijk duidelijk gedefinieerde methodes die je kunt gebruiken. Dit komt omdat het onderzoek binnen deze wetenschapsgebieden eigenlijk altijd kwantitatief is. Het volgen van een bepaalde methode is daarbij extra belangrijk, omdat je zo minder fouten maakt en ervoor zorgt dat je onderzoek gecontroleerd en gerepliceerd kan worden.
Bij de geesteswetenschappen gaat het daarentegen om kwalitatief onderzoek. Geesteswetenschappers werken niet met meetbare eenheden maar met teksten die de woorden, gedachtes en waarnemingen van anderen bevatten. Deze moet je interpreteren, duiden en op basis daarvan je argumenten formuleren en een stelling innemen binnen een wetenschappelijk debat. Het is niet altijd makkelijk om voor dit werk nauwkeurige “regels” op te stellen. Geen bron is namelijk hetzelfde, en daarom is ook ieder onderzoek anders. Toch zijn er benaderingen en onderzoeksstrategieën beschikbaar waaruit je kunt kiezen.
Voordat je een methode gaat kiezen, moet je eerst weten wat voor een soort onderzoek je wilt gaan doen. Grofweg zijn onderzoeken op te delen in twee categorieën: brongericht onderzoek en probleemgericht onderzoek.
Je kunt kiezen voor brongericht onderzoek als je een interessante bron hebt gevonden (b.v. een oud document in een archief of een bijzondere tekst in een online-database) maar nog niet precies weet wat de wetenschappelijke waarde of nut ervan precies kan zijn. Je onderzoek richt zich dan op de bron an sich, en daarbij zoek je dan de wetenschappelijke discussie die de bron relevant maakt.
Bij probleemgericht onderzoek is het andersom. Als je al vooronderzoek hebt gedaan en op basis daarvan een relevante onderzoeksvraag bedacht, kun je beter voor een probleemgericht onderzoek kiezen. Je gaat dan een wetenschappelijk relevant probleem bestuderen en hierbij moet je dan de juiste bronnen en aanvullende literatuur zien te vinden.
Kies je voor brongericht onderzoek, dan kies je automatisch voor bronnenkritiek als methode:
Bronnenkritiek gebruik je wanneer historische of culturele bronnen centraal staan. Je onderzoekt:
wie de bron schreef
met welk doel
in welke context
welke aannames erin zitten
hoe betrouwbaar de bron is
Praktijkvoorbeeld:
Een student onderzoekt pamfletten uit de 17e eeuw om te begrijpen hoe politieke satire werd ingezet tijdens conflicten tussen Staten-Generaal en het Huis van Oranje.
Er wordt bij bronnenonderzoek onderscheid gemaakt tussen inwendig en uitwendige kritiek.
Bij de uitwendige kritiek gaat het erom om de herkomst en de echtheid van het document vast te stellen. Klopt de datering van het document? Is het een originele tekst of kopie van een ander document? Bij inwendige kritiek gaat het om de inhoud van de bron. Je probeert er achter te komen wat precies het doel van de tekst is. Wilde de schrijver iemand overtuigen? Zijn er redenen om aan te nemen dat de inhoud niet klopt? Strookt het met wat we weten over de feiten die worden benoemd?
N.B. Bronnenkritiek is net als bij probleemgericht onderzoek erg belangrijk.
Probleemgericht onderzoek komt het meeste voor. Tegenwoordig wordt van studenten in de geesteswetenschappen dan ook meestal verwacht dat ze een probleemgericht onderzoek doen. Hier begin je dus met een vraag en daar zoek je de bronnen en de (aanvullende) literatuur bij. Ook hier zijn er verschillende methodes die je kunt gebruiken.
Er is een verschil tussen heuristische methodes en onderzoeksmethodes. Heuristische methodes helpen je bij het vinden van de juiste informatie (bronnen en literatuur); onderzoeksmethodes bieden een kader bij het doen van je onderzoek.
Voor een probleemgericht onderzoek heb je meestal al een vooronderzoek gedaan. Op basis van dit vooronderzoek kun je de juiste bronnen vinden op de volgende manier:
Voor bronnen geldt dat je d.m.v. een bronnenkritische analyse kunt vaststellen in welke mate deze inderdaad bruikbaar zijn. Vergeet daarbij niet om aantekeningen te maken!
Bron of literatuur?
Vraag je bij je materiaal altijd af of je te maken hebt met een bron of met literatuur (ook wel secundaire literatuur genoemd). Het onderscheid is soms moeilijk te maken, maar over het algemeen geldt:
Een bron bevat primaire informatie over jouw onderwerp.
Literatuur bevat meningen of informatie over jouw bron of de context.
Als je eenmaal genoeg bronnen en literatuur bij elkaar hebt gevonden, zijn er een aantal methodes die je kunt gebruiken (naast bronnenkritiek, want dat is altijd belangrijk):
Kritische vergelijking
Bij kritische vergelijking leg je twee of meer werken naast elkaar om overeenkomsten, verschillen of ontwikkelingen te analyseren.
Wanneer gebruik je een kritische vergelijking?
bij literatuurvergelijking
kunsthistorische analyse
filosofische conceptvergelijking
Voorbeeld:
Vergelijk hoe het begrip vrije wil wordt benaderd bij Spinoza en Descartes.
Case study
Een casestudy richt zich op één specifieke casus in detail om inzicht te krijgen in een fenomeen, tekst of object.
Een casestudy richt zich op één specifieke casus in detail om inzicht te krijgen in een fenomeen, tekst of object.
Voorbeeld:
Analyse van één film om te onderzoeken hoe oorlogstrauma wordt gerepresenteerd in hedendaagse cinema.
Casestudy’s zijn geschikt wanneer:
✔ er een rijke context nodig is
✔ er geen vergelijking beschikbaar is
✔ interpretatieve diepgang centraal staat
Content analysis
Contentanalyse richt zich op systematische analyse van teksten, beelden of media. Je codeert materiaal op basis van thema’s, onderwerpen of patronen.
Voorbeeld:
Analyseer 25 politieke speeches op het gebruik van metaforen rond “veiligheid” en “dreiging”.
Contentanalyse kan:
kwalitatief zijn (thema’s, patronen, framing)
semi-kwantitatief zijn (frequenties, categorieën)
Hybride methodologie. In de praktijk zal het er vaak op neerkomen dat jouw methodologie elementen van verschillende methodes bevat. En dat is helemaal niet erg. Het is wel goed om dat even expliciet aan te geven in de inleiding van je scriptie.
Wat betreft methodologie hebben studenten binnen de geesteswetenschappen (geschiedenis, kunstgeschiedenis, literatuurwetenschappen, taal- en cultuurstudies) het minder makkelijk dan studenten binnen de sociale of natuurwetenschappen.
Voor onderzoeken binnen de laatste twee wetenschappelijke vakgebieden bestaan er namelijk duidelijk gedefinieerde methodes die je kunt gebruiken. Dit komt omdat het onderzoek binnen deze wetenschapsgebieden eigenlijk altijd kwantitatief is. Het volgen van een bepaalde methode is daarbij extra belangrijk, omdat je zo minder fouten maakt en ervoor zorgt dat je onderzoek gecontroleerd en gerepliceerd kan worden.
Alvast veel succes met het uitvoeren van jouw onderzoek! Kun je hier wel wat hulp bij gebruiken?
Laat ons je helpen bij je studie. Vraag direct gratis en vrijblijvend advies aan.
WhatsApp een scriptiebegeleider
0614592593
Data verzamelen: databank
3. Onderzoeksmethoden scriptie
Alle onderwerpen in
Scriptietips